W poniedziałek 1 grudnia 2025 roku w biurze poselskim Zofii Czernow w Jeleniej Górze odbyła się konferencja prasowa poświęcona nowemu systemowi ochrony ludności i obrony cywilnej. W spotkaniu wzięli udział: posłanka Zofia Czernow, senator RP Marcin Zawiła oraz naczelnik Wydziału Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego Urzędu Miasta Jelenia Góra Włodzimierz Chmiel.
Tematem była zarówno ogólnopolska reforma przepisów, jak i konkretne działania podejmowane na Dolnym Śląsku oraz w samej Jeleniej Górze, które mają przygotować mieszkańców na sytuacje kryzysowe – od powodzi i wichur po ewentualne zagrożenia militarne.
Nowa ustawa i 34 mld zł na lata 2025–2026
Posłanka Zofia Czernow przypomniała, że od stycznia tego roku obowiązuje ustawa o obronie cywilnej i ochronie ludności, która porządkuje cały system bezpieczeństwa wewnętrznego państwa.
– Ochrona ludności i obrona cywilna jest dziś jednym z głównych priorytetów rządu, obok obrony ojczyzny i innych kluczowych spraw dotyczących kraju – podkreśliła Zofia Czernow.
Ustawa nie tylko definiuje zadania administracji rządowej, ale wprost wskazuje rolę samorządów. Wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast oraz starostowie stali się formalnie odpowiedzialni za organizację systemu ochrony ludności na swoim terenie, w oparciu o odpowiednie służby zarządzania kryzysowego.
– Przez lata w Polsce mieliśmy bardzo dużą lukę, jeśli chodzi o realne przygotowanie ludności na sytuacje kryzysowe. Teraz nadrabiamy zaległości, tworząc spójny system i zapewniając mu stabilne finansowanie – zaznaczyła posłanka.
Na realizację programu ochrony ludności na lata 2025–2026 przeznaczono z budżetu państwa 34 mld zł. Jak mówiła Zofia Czernow, tak szerokiej puli środków i tak uporządkowanego systemu finansowania w tej dziedzinie dotąd nie było.
Jednym z elementów nowych rozwiązań jest ogólnopolski poradnik bezpieczeństwa dla mieszkańców. Dokument jest dostępny w formie elektronicznej, a w perspektywie ma trafić do każdego gospodarstwa domowego. Zawiera m.in. opisy systemów ostrzegania, zasady zachowania w razie różnych zagrożeń oraz praktyczne wskazówki dotyczące przygotowania domów i rodzin na sytuacje kryzysowe.
Posłanka zwróciła też uwagę na zmiany w przepisach budowlanych, które wejdą w życie od stycznia przyszłego roku.
– Każdy nowy obiekt użyteczności publicznej z piwnicą będzie musiał mieć zapewnione schronienie dla ludności. Podobnie będzie w przypadku budynków mieszkalnych z częścią podziemną. Pozwolenie na budowę będzie uzależnione od spełnienia tego warunku – wyjaśniła.
Jako przykład dobrych praktyk Czernow wskazała Finlandię, gdzie hale sportowe i inne duże obiekty są projektowane tak, aby w czasie pokoju służyć mieszkańcom, a w razie zagrożenia pełnić funkcję schronów.
360 mln zł dla Dolnego Śląska i pierwsze projekty
Senator Marcin Zawiła przedstawił skalę środków przeznaczonych dla regionu.
– Z całej puli 34 miliardów złotych kwota 360 milionów trafi na Dolny Śląsk. To bardzo poważne pieniądze, szczególnie jeśli pamiętamy, że odbudowujemy system praktycznie zlikwidowany w poprzednich latach – mówił senator.
Z tej kwoty:
- 51 mln zł przeznaczono na doposażenie Państwowej Straży Pożarnej,
- 275 mln zł trafi do samorządów na podniesienie poziomu ochrony ludności,
- 30 mln zł stanowi rezerwę wojewody dolnośląskiego na inne cele związane z bezpieczeństwem.
Zawiła przypomniał, że pierwsze tegoroczne wydatki wynikają z doświadczeń ostatnich powodzi oraz nawałnic, które dotknęły region. Samorządy wykorzystują środki m.in. na odtworzenie magazynów przeciwpowodziowych, zakup sprzętu technicznego oraz modernizację obiektów mogących pełnić funkcje schronów.
Senator przywołał przykłady z innych powiatów, gdzie finansowane są magazyny sprzętu kryzysowego, łodzie ratownicze, mobilne stacje uzdatniania wody, kontenery magazynowe czy specjalne rękawy do podnoszenia wałów przeciwpowodziowych.
Zwrócił również uwagę na działania wspierające służby medyczne.
– Interweniowaliśmy na rzecz pogotowia ratunkowego w Jeleniej Górze, aby pozyskało nowe ambulanse. Przebiegi części obecnie używanych karetek są już bardzo wysokie, a bezpieczeństwo mieszkańców wymaga zdecydowanych działań – zaznaczył.
Marcin Zawiła podkreślił także rolę kształcenia kadr. Pozytywnie ocenił decyzję Karkonoskiej Akademii Nauk Stosowanych w Jeleniej Górze o uruchomieniu kierunku związanego z szeroko rozumianą obroną i bezpieczeństwem publicznym.
– Specjaliści w tej dziedzinie będą po prostu potrzebni. To długi proces, ale trzeba go zacząć już teraz – dodał senator.
Zawiła przypomniał również ideę konkursu „Uczmy się bezpiecznie żyć”, który od lat promuje zasady bezpieczeństwa wśród najmłodszych. Zapowiedział rozmowy z organizatorami na temat rozszerzenia formuły o młodzież i praktyczne zawody z zakresu pierwszej pomocy oraz reagowania na zagrożenia.
5,3 mln zł dla Jeleniej Góry. Schrony, magazyny, szkolenia
O tym, jak środki rządowe są wykorzystywane w Jeleniej Górze, opowiedział Włodzimierz Chmiel, naczelnik Wydziału Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego Urzędu Miasta.
– Miasto Jelenia Góra otrzymało w tym roku 5,3 mln zł na realizację programu ochrony ludności na lata 2025–2026. To bardzo duża kwota, szczególnie jeśli pamiętamy, że musimy ją wykorzystać do końca roku, ale działamy sprawnie – powiedział.
Pieniądze mogą być wydatkowane w trzech obszarach:
- obiekty zbiorowej ochrony (schrony, ukrycia, miejsca doraźnego schronienia),
- uzupełnianie baz magazynowych,
- szkolenia.
Najtrudniejszym i najbardziej czasochłonnym zadaniem jest inwentaryzacja oraz ocena stanu obiektów zbiorowej ochrony.
– Przez lata żyliśmy w stosunkowo spokojnym czasie. Nikt nie zakładał, że konflikt zbrojny może pojawić się tak blisko nas. Teraz nadrabiamy zaległości, często sięgające kilkudziesięciu lat – zaznaczył Włodzimierz Chmiel.
Ekspertyzy techniczne schronów i ukryć wykonują Państwowa Straż Pożarna oraz nadzór budowlany. Na podstawie tych ocen miasto otrzymuje informacje, czy obiekt spełnia współczesne wymogi, czy wymaga remontu i doposażenia. Jak przyznał naczelnik, niemal w każdej decyzji pojawia się lista koniecznych prac.
Jednocześnie Jelenia Góra przygotowuje programy funkcjonalno-użytkowe dla trzech lokalizacji, które w przyszłości mają stać się obiektami podwójnego przeznaczenia.
– W czasie pokoju będą to parkingi podziemne, a w sytuacji nadzwyczajnej, w razie wojny czy stanów wyjątkowych, mają pełnić rolę miejsc doraźnego schronienia lub ukryć. Właśnie po to zleciliśmy opracowanie szczegółowych programów – wyjaśnił Chmiel.
Od taczek po magazyny energii
Drugi obszar inwestycji to uzupełnienie baz magazynowych, przede wszystkim magazynu przeciwpowodziowego, który został mocno uszczuplony podczas ostatnich powodzi.
– Środki kierujemy zarówno na drobne, ale niezbędne wyposażenie, jak taczki, łopaty, geowłókniny czy folie do zabezpieczania dachów po wichurach, jak i na sprzęt bardziej zaawansowany: agregaty prądotwórcze, magazyny energii, łodzie i pontony ratownicze – wyliczał naczelnik wydziału.
Część zakupów ma charakter inwestycyjny, przekraczający 50 tys. zł, a część to tzw. zakupy bieżące. Około 700 tys. zł z tegorocznej puli przeznaczono właśnie na te drobniejsze, ale bardzo potrzebne elementy wyposażenia.
Miasto planuje także przystosowanie kolejnego budynku do funkcji magazynu przeciwpowodziowego. Trwa przygotowywanie programu funkcjonalno-użytkowego nowego obiektu, który ma powstać w oparciu o majątek miasta.
– Nie szukamy magazynów zewnętrznych. Bazujemy na tym, czym dysponuje Jelenia Góra. Dzięki temu mamy większą kontrolę nad sprzętem i krótszy czas reakcji w razie zagrożenia – podkreślił Chmiel.
Szkolenia i odporność społeczna
Trzeci filar programu to szkolenia. Każdy zakup bardziej specjalistycznego sprzętu jest powiązany z przygotowaniem osób, które będą z niego korzystać.
– Jeżeli kupujemy agregaty prądotwórcze czy magazyny energii, od razu zapewniamy szkolenia z ich obsługi. Podobnie jest z łodziami i pontonami ratowniczymi, gdzie pakiet obejmuje kursy uprawnień sternika – tłumaczył naczelnik.
W Urzędzie Miasta utworzono specjalny referat zajmujący się ochroną ludności, obroną cywilną i szkoleniami. Jego pracownicy systematycznie biorą udział w kursach i ćwiczeniach organizowanych na poziomie krajowym i regionalnym.
– Żeby szkolić innych, sami musimy być dobrze przygotowani. Do tej pory przeszkolono już około 40 urzędników, a przyszły rok będzie pod tym względem jeszcze bardziej intensywny – zapowiedział Włodzimierz Chmiel.
Naczelnik zwrócił uwagę, że jednym z kluczowych założeń ustawy jest budowanie tzw. odporności społecznej. Chodzi o to, aby mieszkańcy potrafili samodzielnie przygotować się na sytuacje kryzysowe, odróżniać rzetelne informacje od dezinformacji oraz wiedzieli, jak zabezpieczyć dom i rodzinę, zanim pojawi się realne zagrożenie.
System ostrzegania ludności działa już dziś. Osoby zarejestrowane w odpowiednich systemach otrzymują powiadomienia m.in. o oblodzeniu, silnym wietrze czy gęstej mgle.
– To są rzeczy, z którymi mamy do czynienia na co dzień. Powodzie, wichury, ulewy. Nowy program ochrony ludności pozwala nam lepiej się do tego przygotować i szybciej reagować, gdy coś się wydarzy – podsumował naczelnik Włodzimierz Chmiel.
Początek długiego procesu
Uczestnicy konferencji zgodnie podkreślali, że uruchomione środki to dopiero początek długiego procesu odbudowy i modernizacji systemu ochrony ludności w Polsce.
– Mamy wreszcie poważne finansowanie i ramy prawne, ale przed nami bardzo dużo pracy. Ważne, że samorządy, służby i instytucje naukowe, takie jak Karkonoska Akademia, zaczynają działać wspólnie. To inwestycja w bezpieczeństwo mieszkańców na lata – podsumował senator Marcin Zawiła.
